Centaurea Tchihatcheffii türü, yerel ismiyle yanardöner çiçeği Türkiye’ye özgü bir bitki olup sadece Ankara ili, Gölbaşı batı kıyılarında, 1km² alan içinde yetişmektedir. Step bitkilerinin onları baskılaması sebebiyle özel koruma alanları isteyen, son derece nadir, gösterişli, güzel bir türdür.

Yanardöner türü IUCN (Dünya Doğayı Koruma Birliği) kriterlerine göre nesli tehlike altında, Bern Sözleşmesi’ne (Avrupa’nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarının Korunması Sözleşmesi) göre de kesin korunan bitki türleri listesinde yer almaktadır.

Bitkimiz, Papatyagiller familyasından, peygamber çiçeği (centaurea) cinsinden bir bitkidir. Bu cinste 12 bitki vardır. centaurea brevifimbriata, c.cariensiformis, c.hadimensis, c.hausskenechtii, c.iconiensis, c.leptophylea, c.mykalea, c.nivea, c.sericea, c.straminicephala, c.taochia, c.tchihatcheffii.

Yanardöner, yapraklarının ondüleli oluşu, ışığı yansıtma özelliği vb. kendine özgü özellikleri ile diğer centaurealardan ayrılır.

Dünyada yalnızca Ankara Gölbaşı çevrelerinde yaşayan bu peygamber çiçeğinin mahalli adı Yanar-dönerdir. Çok güzel ve çarpıcı mor-kırmızı çiçeklerinden dolayı bu isim verilmiştir. Her ne kadar 1848 yılında Afyon çevrelerindeki bir diğer kayıt bulunmakta ise de, şu ana kadar bu ilimizden ikinci bir kayıt gelmemiştir. Gölbaşı çevrelerindeki tarlalarda yaygın olmakla birlikte oldukça seyrelmiştir. Son yıllarda yoğun tarım ve herbisid uygulamasından zarar görmektedir. Şu anda en bol yetiştiği yer, Gölbaşı’nın hemen kenarındaki başarısız bir ağaçlandırma alanı, Süleyman Demirel Ormanı sahasıdır. Mayıs başlarında buradan bol miktarda toplanıp Kızılay’da yanar-döner adı ile kesme çiçek olarak satılmaktadır. Gölbaşı çevresinde yapılacak ekolojik tarım uygulamaları ile ışık seven bu bitkinin populasyonuna zarar vermemesi sağlanabilir.

Bu çiçek dünyada yanlızca Gölbaşı’na bağlı Hacı Hasan köyü civarında yetişmektedir. Papatyagiller familyasından olan yanar döner çiçeğin çiçekçilerde satıldığı ancak son zamanlarda çiçekçilerde bu bitkiyi bulamaz olduklarını vurgulayarak belediye ve gönüllü kuruluşların vereceği destek ile bu bitkinin bölge turizmine de büyük fayda sağlayacağını ve doğadan toplayarak ticaret yapma yerine üreterek ticaretini gerçekleştireceğini düşünüyoruz. Gölbaşı bu güne kadar Gölleri ve Andezit taşı ile tanınırdı. Budan sonra bu halkaya Peygamber Çiçeği ilave olmuştur. Gölbaşı’nda endemik olarak yetişen ve nesli tehlike altında olan Peygamber çiçeğinin korunmasına yönelik acil eylem planı hazırlanmış olup, konuyla ilgili çalışmalarda devam etmektedir.

Sevgi Çiçeği Hakkında Makale
"Gölbaşı'nın 'sevgi çiçeği' sonsuza dek solmayacak" SABAH 08/07/2004
Prof. Dr. Ayşe Boşgelmez
Hacettepe Üniversitesi Biyoloji Bölümü Ekoloji Ana Bilim Dalı Başkanı


Dünyada sadece Ankara Gölbaşı'nda yetişen ve halk arasında 'yanar döner' olarak bilinen 'sevgi çiçeği' koruma altına alındı.

Dünyada sadece Gölbaşı'nda yetişen ve halk arasında yanar döner, gelin düğmesi, türbe ya da kırmızı peygamber çiçeği olarak da bilinen 'sevgi çiçeği' yok olma tehlikesinden kurtuldu. İlk kez 1800'lü yıllarda Gölbaşı ve Afyon'da tanımlanan bu çiçek türü, tarlalarda uygulanan yabancı ot öldürücü kimyasallar, imarlaşma, yanlış zamanda toplanma gibi nedenlerden ötürü yok olma tehlikesi ile karşı karşıya kalmıştı.

TESADÜFEN BULDULAR
Hacettepe Üniversitesi Biyoloji Bölümü Ekoloji Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Ayşe Boşgelmez, bu çiçeği 1995 yılında başka bir projeyle uğraşırken tesadüfen keşfettiklerini söyledi. Bu nadide çiçeğin koruma altına alınması için çalışma başlatan Prof. Dr. Boşgelmez, gelişmeleri şöyle anlattı. "Gölbaşı'nda iki bölgede tespit ettiğimiz sevgi çiçeği, bölgedeki tarlalarda yaygın olduğu yöre halkı tarafından ifade edilmesine rağmen, kimyasal madde kullanımı, anız yakılması, yanlış zamanda toplanması ve doğal alanların yerleşime açılması nedeniyle azalıyordu. Bu tesbitimiz üzerine bir araştırma grubu kurduk. Çiçeğin fiziksel ve yapısal özelliklerini belirledik. Şu anda sevgi çiçeği hakkında tüm verilere sahibiz. Koruma altına alınan bu nadide çiçeğin neslinin devamı için her kesimden büyük destek alıyoruz."

SEVGİ SEMBOLÜ OLSUN
Prof. Dr. Ayşe Boşgelmez, sevgi çiçeğini sadece koruma altına almanın tek başına yeterli olmayacağını, eğitim çalışmaları ile tanıtmak ve korunması gerektiğini de vurgulayarak, "Sahip olduğumuz zenginliklerin gelecek nesillere aktarılması için toplumun her kesimine büyük sorumluluk düşüyor" dedi. Prof. Dr. Boşgelmez, dünyada sadece Ankara- Gölbaşı'na bağlı Hacı Hasan Köyü civarında yetişen 'sevgi çiçeği'nin toplanması ve satışının Çevre Kanunu'na göre yasak olduğunu da sözlerine ekledi. 'Sevgi çiçeği'nin yaşatılması için her kesimden büyük destek aldıklarını anlatan Prof. Dr. Boşgelmez, "Gölbaşı Belediyesi'nden çiçeğin yetiştiği alanlarda imara izin vermeme sözü aldık" müjdesini verdi. Bu nadide çiçeğin nisan ve haziran arası dönemde açtığını anlatan Boşgelmez, "Bu aylarda kutlanan ulusal bayramlar ve Anneler Günü gibi özel günlerde sevgi çiçeği sembol olarak kullanılabilir. Nasıl Hollanda lalesi ile biliniyorsa, Ankara'da bu nadide çiçeği ile tanınabilir" şeklinde konuştu.